سومین نشست کمیسیون نوآوری و کارآفرینی اتاق ایران-ایتالیا، روز یکشنبه ۷ تیرماه ۱۴۰۵، با حضور آقای دکتر باقری (رئیس کمیسیون)، آقای دکتر عربگری (نایب‌رئیس اول)، آقای مهندس رحمانی موحد (نایب‌رئیس دوم)، خانم مژگان کثیری (دبیر کمیسیون) و جمعی از اعضای اتاق، راس ساعت ۱۴ در محل اتاق مشترک برگزار شد. هدف این نشست، بررسی درس‌آموخته‌ها و تجارب شرکت‌های عضو در حوزه نوآوری، تبادل دانش و تقویت تعاملات و همکاری‌های میان اعضا بود.

در ابتدای جلسه، رئیس کمیسیون ضمن خیرمقدم به حاضران، از آنان خواست با معرفی خود، حوزه فعالیت، سوابق حرفه‌ای و ظرفیت‌های کسب‌وکارشان، زمینه آشنایی متقابل و توسعه همکاری‌های آتی را فراهم کنند.

در ادامه، مروری بر مباحث نشست پیشین با موضوع «هوش مصنوعی» انجام شد. رئیس کمیسیون با اشاره به شتاب تحول فناوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی، بر ضرورت بهره‌گیری راهبردی از این فناوری در سازمان‌ها تأکید کرد و اظهار داشت که مزیت رقابتی امروز بیش از آنکه به دسترسی به فناوری وابسته باشد، به نحوه استفاده مؤثر از آن در بهبود فرآیندها، تصمیم‌گیری، خلق ارزش و نوآوری در مدل کسب‌وکار (Business Model Innovation) بستگی دارد. به گفته ایشان، استفاده هوشمندانه از هوش مصنوعی می‌تواند به افزایش بهره‌وری، ارتقای تجربه مشتری (Customer Experience) و توسعه بازار منجر شود، در حالی که بی‌توجهی به این تحول، کاهش توان رقابتی سازمان‌ها را به دنبال خواهد داشت.

در بخش اصلی نشست، رئیس کمیسیون موضوع «نوآوری در شرایط عدم قطعیت و بحران» را مطرح و این پرسش را عنوان کرد که چگونه می‌توان در شرایط بحرانی، مسیر نوآوری را تداوم بخشید. ایشان تأکید کردند که نوآوری بیش از آنکه به منابع مالی یا فناوری وابسته باشد، حاصل شناخت دقیق بازار، درک نیازهای مشتری و تحلیل مستمر محیط کسب‌وکار است. از این‌رو، سازمان‌هایی که درک عمیق‌تری از تغییرات بازار و انتظارات مشتریان داشته باشند، حتی در شرایط بحرانی نیز قادر به خلق فرصت‌های جدید و حفظ مزیت رقابتی خواهند بود. این رویکرد با مفهوم خلق ارزش برای مشتری (Customer Value Creation) در ادبیات مدیریت نوآوری همسو است.

در ادامه، آقای نجفی، نماینده شرکت پرسیا سفر، با تشریح تجربیات این شرکت در صنعت گردشگری، بر نقش نوآوری در تحول صنایع خدماتی تأکید کردند. به گفته ایشان، بسیاری از نوآوری‌های اثرگذار، نه از طریق فناوری‌های پیچیده، بلکه با بازنگری در شیوه ارائه خدمات و پاسخ‌گویی به نیاز مشتری شکل می‌گیرند. ایشان با اشاره به توسعه صنعت خودروسازی به‌عنوان نمونه‌ای از نوآوری‌های تحول‌آفرین، اظهار داشتند که این تحول، زمینه‌ساز توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل، افزایش سفر و رونق صنعت گردشگری و سایر صنایع وابسته شده است؛ موضوعی که نشان‌دهنده نقش نوآوری در شکل‌گیری اکوسیستم‌های نوآوری (Innovation Ecosystems) و ایجاد ارزش در زنجیره‌های مختلف اقتصادی است.

در همین راستا، آقای دکتر عربگری با اشاره به پلتفرم «اسنپ»، آن را نمونه‌ای موفق از نوآوری در مدل کسب‌وکار (Business Model Innovation) دانست و تأکید کرد که موفقیت این کسب‌وکار بیش از ارائه یک خدمت جدید، حاصل بازطراحی شیوه ارائه خدمات حمل‌ونقل و خلق ارزش از طریق یک مدل پلتفرمی است. به گفته ایشان، این رویکرد ضمن ارتقای کیفیت خدمات، تجربه مشتری (Customer Experience)، دسترسی‌پذیری و بهره‌وری را نیز بهبود بخشیده و نشان می‌دهد که مزیت رقابتی پایدار، لزوماً از توسعه محصولات جدید حاصل نمی‌شود، بلکه می‌تواند از بازآفرینی مدل کسب‌وکار و شیوه ارائه ارزش نیز ایجاد شود.

در ادامه، رئیس کمیسیون با تفکیک نوآوری در سطح ملی و سازمانی، تأکید کرد که اگرچه توسعه نوآوری در سطح کلان (ملی) نیازمند سیاست‌گذاری و زیرساخت‌های مناسب است، اما شرکت‌ها حتی در شرایط محدودیت نیز می‌توانند با بازنگری در فرآیندها، توسعه خدمات و بهره‌گیری از فناوری، مسیر نوآوری را ادامه دهند. وی به نمونه‌های موفق ایرانی از جمله «جاباما» اشاره کرد که با استفاده از فناوری‌های دیجیتال و بازطراحی خدمات اقامتی، تجربه مشتری را ارتقا داده و ارزش افزوده قابل توجهی ایجاد کرده‌اند. این نمونه‌ها نشان می‌دهد که نوآوری تنها به توسعه فناوری محدود نبوده و نوآوری در خدمات (Service Innovation) و طراحی مدل‌های نوین ارائه خدمت نیز از عوامل کلیدی موفقیت کسب‌وکارها به شمار می‌رود.

در ادامه، آقای نجفی تجربه شرکت پرسیا سفر در دوران همه‌گیری کرونا را به‌عنوان نمونه‌ای از نوآوری در شرایط بحران تشریح کرد و افزود که این شرکت در پی محدودیت سفرهای بین‌المللی، با بهره‌گیری از ظرفیت همکاران خود در کشورهای اروپایی، محتوای ویدئویی از جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی و گردشگری تولید و به‌صورت آنلاین منتشر کرد. این اقدام ضمن حفظ ارتباط با مشتریان، به مرور به منبعی برای ایجاد درآمد نیز تبدیل شد.

اعضای جلسه این تجربه را نمونه‌ای موفق از چابکی سازمانی (Organizational Agility) و توانایی انطباق سریع با شرایط متغیر ارزیابی کردند و بر این نکته تأکید داشتند که نوآوری، بیش از آنکه به منابع وابسته باشد، حاصل بازنگری در مدل ارائه خدمات و پاسخ خلاقانه به تغییرات محیطی است. در جمع‌بندی این بخش، آقای دکتر عربگری خلاقیت را پیش‌نیاز نوآوری دانست و تأکید کرد که نوآوری از شکل‌گیری ایده‌های نو آغاز شده و با اجرای اثربخش و خلق ارزش (Value Creation) برای بازار به نتیجه می‌رسد.

در ادامه، خانم اسدپور، نماینده شرکت سام‌سیر، تجربه این شرکت در صنعت گردشگری و حمل‌ونقل هوایی را تشریح کرد و با اشاره به محدودیت‌های ناشی از شرایط جنگی و فشارهای صنعت هوانوردی، اظهار داشت که در این شرایط، توسعه خدمات جدید دشوار بوده و تمرکز شرکت‌ها بیشتر بر حفظ فعالیت‌های جاری بوده است. با این حال، سام‌سیر با تغییر رویکرد از فروش خدمت به بهبود تجربه مشتری، مسیر متفاوتی را دنبال کرد و اقداماتی مانند توسعه CRM، بهبود فرآیندهای HR، طراحی وب‌سایت کاربرپسند، تسهیل رزرو هتل و خرید بلیت و ارائه پیشنهادات متناسب با نیاز مشتریان انجام داد. از نگاه وی، نوآوری تنها به محصولات جدید محدود نیست و بهبود تجربه مشتری و ساده‌سازی فرآیندها نیز از مصادیق مهم نوآوری مشتری‌محور محسوب می‌شود.

در ادامه، آقای عربگری بر نقش فرهنگ سازمانی در نهادینه‌سازی نوآوری تأکید کرد و بیان داشت نوآوری زمانی پایدار می‌شود که در فرهنگ سازمان ریشه بدواند. وی نوآوری را مستلزم جسارت در به چالش کشیدن رویه‌های سنتی و پذیرش ریسک‌های منطقی دانست و افزود بسیاری از نوآوری‌های موفق در ابتدا با مقاومت روبه‌رو بوده‌اند، اما مدیریت این مقاومت‌ها می‌تواند به ایجاد مزیت رقابتی پایدار منجر شود.

در ادامه جلسه، خانم بخشی‌زاده، نماینده شرکت آرتمن تجارت آکام، به تشریح تجربه این شرکت در بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و تحلیل داده در مدیریت کسب‌وکار پرداخت. ایشان با اشاره به شرایط ناپایدار اقتصادی و محدودیت‌های تجاری، اظهار داشت که سازمان با تکیه بر تصمیم‌گیری داده‌محور و استفاده از هوش مصنوعی تلاش کرده است ریسک‌های عملیاتی و تجاری را کاهش دهد. در این راستا، تحلیل داده‌های فروش، سوابق مشتریان و اطلاعات زنجیره تأمین، امکان پیش‌بینی روند مصرف، تغییرات قیمتی و نیازهای آتی مشتریان را فراهم کرده و به ارائه پیشنهادهای هدفمند منجر شده است. همچنین این رویکرد باعث بهبود مدیریت موجودی، افزایش رضایت مشتری و کاهش ریسک‌های ناشی از نوسانات بازار شده است. از سوی دیگر، شرکت با اتخاذ رویکرد راهکارمحور (Solution Selling)، به جای تمرکز صرف بر فروش محصول، بر ارائه راه‌حل متناسب با نیاز واقعی مشتری -در قالب جایگزین‌های اقتصادی‌تر- تأکید دارد که این امر نمونه‌ای از حرکت به سمت خلق ارزش برای مشتری است.

سپس آقای عربگری با اشاره به مفهوم سفر مشتری (Customer Journey)، اظهار داشت که در بازارهای رقابتی امروز، مزیت سازمان‌ها تنها به کیفیت یا قیمت محصول محدود نیست، بلکه تجربه مشتری در تمامی نقاط تماس با سازمان نقش تعیین‌کننده‌ای در موفقیت دارد.

در ادامه نشست، آقای محبیان، مدیر بخش صادرات شرکت سایپا، بخشی از اقدامات این شرکت در حوزه نوآوری را تشریح کرد و با اشاره به اثرات تحریم‌ها بر صنعت خودروسازی، اظهار داشت که این شرایط ضمن ایجاد چالش، زمینه تقویت توانمندی‌های داخلی و توسعه زیرساخت‌های فناورانه را نیز فراهم کرده است. وی اظهار داشت شرکت سایپا با توسعه مراکز تحقیق و توسعه (R&D)، گسترش همکاری با دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان، و ارتقا فرآیندهای طراحی، تولید و خدمات پس از فروش، در جهت بهبود کیفیت محصولات و افزایش رضایت مشتریان گام برداشته است و نسبت به تقویت مراکز خدمات مشتریان، سرمایه‌گذاری در آموزش نیروی انسانی و توسعه زیرساخت‌های پشتیبانی اقدام نموده است.

در بخش پایانی نشست، آقای رحمانی موحد، نایب‌رئیس دوم کمیسیون و مدیرعامل شرکت درنیکا، با تأکید بر ابعاد مدیریتی و انسانی نوآوری، اظهار داشت که نوآوری بیش از آنکه وابسته به امکانات و منابع باشد، نیازمند جسارت، پشتکار و باور به تغییر است. وی خاطرنشان کرد که در بسیاری از سازمان‌ها، ایده‌های نو در مراحل اولیه با مقاومت، تردید یا عدم پذیرش از سوی مدیران و ذی‌نفعان مواجه می‌شوند؛ ازاین‌رو، مسیر نوآوری همواره با چالش‌های متعدد همراه است و موفقیت در این مسیر مستلزم پذیرش ریسک‌های منطقی، استمرار در اجرای ایده‌ها و برخورداری از روحیه یادگیری مستمر است.

وی در ادامه، به معرفی برخی از پروژه‌های نوآورانه شرکت درنیکا پرداخت و اظهار داشت که این مجموعه تلاش کرده است با تلفیق ظرفیت‌های فرهنگی، هنری و گردشگری کشور با فناوری‌های نوین، الگوهای جدیدی از خلق ارزش را توسعه دهد.

در تشریح این اقدامات، به پروژه «Dorni Style» اشاره شد؛ خدمتی که با ارائه مشاوره تخصصی در حوزه طراحی لباس، استایل و هویت بصری، تلاش می‌کند تجربه‌ای شخصی‌سازی‌شده و متناسب با نیاز مخاطبان ایجاد کند. همچنین پروژه «Dorni trip» به‌عنوان نمونه‌ای از نوآوری در صنعت گردشگری معرفی شد؛ طرحی تجربه‌محور که با تلفیق گردشگری، معرفی بناهای تاریخی، فرهنگ بومی و صنایع‌دستی ایران، به دنبال ارائه تصویری متفاوت از ظرفیت‌های فرهنگی کشور است. در جمع‌بندی این بخش، تأکید شد که نوآوری زمانی اثربخش خواهد بود که بتواند میان فناوری، فرهنگ، نیاز بازار و سرمایه انسانی پیوندی پایدار برقرار کند؛ رویکردی که امروزه یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های توسعه اقتصاد خلاق و کسب‌وکارهای نوآور به شمار می‌رود.

در ادامه، اعضا به گفتگو و تبادل‌نظر پرداختند و جلسه ساعت 16:30 با تشکر هیئت رئیسه کمیسیون از همکاری و مشارکت اعضا خاتمه یافت.