دومین جلسه کمیسیون «نوآوری و کارآفرینی» اتاق مشترک ایران و ایتالیا، ۱۹ خرداد ۱۴۰۵، با حضور آقای دکتر کامران باقری رئیس، آقای دکتر رضا عربگری نایب رئیس و خانم مژگان کثیری (دبیر کمیسیون) و سخنران میهمان، آقای دکتر مهدی محمدی، رئیس انجمن «مدیریت فناوری و نوآوری ایران» و دانشیار دانشگاه تهران و جمعی از اعضای علاقهمند، راس ساعت ۱۴ در محل اتاق ایران و ایتالیا برگزار شد.
در آغاز، رئیس کمیسیون ضمن خوشآمدگویی به حاضران و اشاره به اهمیت هوش مصنوعی در فضای اقتصادی و اجتماعی امروز، از اعضا درخواست کرد که بهمنظورآشنایی بیشتر و همافزایی، خود و حوزه فعالیتشان را معرفی کنند. در ادامه، آقای باقری پس از معرفی سخنران میهمان، از ایشان برای ارائه سخنرانی دعوت به عمل آورد.
آقای دکتر محمدی سخنان خود را با مروری بر انقلابهای صنعتی و شکلگیری موج جدید فناوری آغاز کرد و اظهار داشت که انقلاب کشاورزی، انقلاب علمی و انقلابهای صنعتی از مهمترین نقاط عطف تاریخ تمدن بشر بودهاند. وی همچنین با اشاره به دیدگاه «جوئل موکر»، اقتصاددان و برنده جایزه نوبل اقتصاد، گفت که انقلاب صنعتی مرزی میان دو دوره «قبل» و «بعد» در تاریخ بشر ایجاد کرد؛ دورهای که پیش از آن رشد اقتصادی کند، پراکنده و موقتی بود، اما پس از آن با سرعت، تداوم و گستردگی بیسابقهای همراه شد. وی افزود نوآوریهای دو قرن اخیر، ضمن ارتقای سطح زندگی انسانها، میلیاردها نفر را از فقر نجات داده و تله «درآمد متوسط» را که قرنها بخش بزرگی از بشر را در سطح معیشتی حداقلی نگه داشته بود، شکست.
سخنران در تعریف مفهوم «محیط کسبوکار متخاصم» گفت: محیط کسب و کار متخاصم به محیطی گفته میشود که در آن فعالیت اقتصادی با موانع، تهدید ها، عدم قطعیت و فشارهای جدی روبهرو است و شرکتها برای بقا و رشد باید دائما از خود محافظت کنند و واکنش سریع نشان دهند.
در چنین شرایطی، دو کارکرد اصلی هوش مصنوعی عبارتند از:
- نقش «سپر»؛
- نقش «سلاح».
به عبارت دیگر، وقتی به هوش مصنوعی به عنوان سپر نگاه کنیم؛ آن را ابزاری برای محافظت و بقا میابیم. از مصادیق بقا و محافظت، میتوان به کاربرد هوش مصنوعی برای کاهش هزینه ها، کاهش خطای انسانی، محافظت از تصمیمگیری، پیشبینی روند بازار، محافظت از امنیت شرکت، تشخیص تقلب، مدیریت ریسک و … اشاره کرد. از طرفی دیگر هنگامی که از هوش مصنوعی بعنوان سلاح یاد میکنیم، منظورمان سلاحی برای کسب برتری است. سازمانی که از AI بعنوان سلاح استفاده میکند؛ شناخت بهتری از مشتری خود دارد، زودتر تصمیمگیری میکند، نوآوری سریعتری دارد و درنتیجه سهم بازار بیشتری را دربرمیگیرد. بنابراین هوش مصنوعی برای شرکتهای پیشرو، صرفا ابزار کاهش هزینه نیست؛ بلکه ابزار تصاحب بازار است. اینکه شرکتها از هوش مصنوعی بعنوان سپر استفاده میکنند یا سلاح، کاملا به استراتژی و رویکرد آنها بستگی دارد.
رئیس انجمن مدیریت فناوری و نوآوری در ادامه افزود شرکتهای ایرانی، در محیط کسبوکار متخاصم فعلی با دو اَبَر چالش کلیدی مواجه هستند؛
- ابر چالش اول: انقلاب جهانی هوش مصنوعی. انقلاب صنعتی چهارم بویژه انقلاب هوش مصنوعی، در حال تغییر اساسی قواعد بازی اقتصادی است. مدلهای کسبوکار سنتی به سرعت در حال از دست دادن کارایی خود هستند.
- ابر چالش دوم: ناترازی های عمیق داخلی و اقتصاد پرتلاطم. همزمان با این تغییر جهانی، ما در ایران با مشکلات اساسی همچون تورم ساختاری و پایدار، نوسانات ارزی گسترده و غیرقابل پیشبینی، تحریمهای گسترده بینالمللی و همچنین ورشکستگیهای بیسابقهای مواجه هستیم.
محیط کسبوکار ایران در مواجهه با این ابر چالشها، در شرایطی شبیه به یک «طوفان تمام عیار» قرار دارد؛ چرا که در نقطه تلاقی دو نیروی اثرگذار، یعنی «بحرانهای داخلی» و «انقلاب هوش مصنوعی» قرار گرفته است. در چنین شرایطی، سازمانها عموما دو نوع واکنش از خود نشان میدهند: نخست «فلج شدن در برابر فشار ساختاری و توجیه عقب ماندگی» و دوم «تبدیل این فشارها به محرکی برای تحول از طریق عبور هوشمندانه از موانع و خلق مزیتهای رقابتی نامتقارن».
کارفرمایان با وجود چنین چالشهایی دائما در حال دست و پنجه نرم کردن با مشکلات متعدد هستند که عبارتند از:
- تخاصم فناورانه (بلوکه بودن ابزارها، تحریم محدودیت زیرساخت ابری API ها)،
- تخاصم اقتصادی (تورم ساختاری بالای 50%، نوسان ارز، هزینه سرمایه بالا)،
- تخاصم رقابتی (رقابت نابرابر با برخی شرکتها و رقبای منطقهای)،
- تخاطم دادهای و سایبری (زیرساخت داده ضعیف، قوانین مبهم، تهدیدات سایبری)،
- شتاب فناوری جهانی (موج جدید فناوری هر 6 ماه- یک روز تاخیر معادل با دو روز دوندگی)
- شرایط جنگی و امنیتی (بیثباتی ژئوپلیتیک، اخلال زنجیره تامین، مهاجرت نیروی متخصص و فشار روانی).
با این حال تاریخ بارها و بارها نشان داده است که در دل شرایط جنگی و محیطهای بشدت محدود، بزرگترین نوآوریها متولد میشوند. پس در نتیجه، این طوفان، نقطه پایان نیست؛ نقطه آغاز یک استراتژی جدید است.
در ادامه سوالی که برای ما پیش میآید این است که «در نهایت هوش مصنوعی دشمن ما یا متحد ماست؟»
در پاسخ به این سوال باید گفت که همه چیز به استراتژی رهبران و مدیران کسبوکارها بستگی دارد. در واقع با ادغام مدل رهبری تابآور و تحول مبتنی بر هوش مصنوعی، همزمان که تابآوری شرکت را در برابر موانع و مشکلات مختلفِ محیط کسبوکار متخاصم بالا میبریم، از هوش مصنوعی به عنوان سلاح و مزیت رقابتی استفاده کنیم. رهبری تابآور یعنی:
- تمرکز بر سازگاری و تحول؛
- دیدن بحران بعنوان فرصتی برای بازاندیشی؛
- پذیرش ابهام و مدیریت سناریوها؛
- بهینهسازی برای انعطاف پذیری و یادگیری.
در ادامه، آقای دکتر باقری با اشاره به تجربه بنگاههای موفق ایرانی در مواجهه با محدودیتها و فشارهای محیطی، بر این نکته تأکید کردند که توسعه ظرفیتهای داخلی، اتکا به توانمندیهای بومی و حرکت بهسوی استقلال در صنایع راهبردی، از مهمترین عوامل تداوم فعالیت و پیشرفت این کسبوکارها در شرایط دشوار بوده است.
همچنین آقای دکتر عربگری در تأیید مباحث مطرحشده از سوی رئیس کمیسیون، به نمونههایی از شرکتهای موفق داخلی اشاره کرد که با بهرهگیری از رویکردهای مبتنی بر تابآوری سازمانی، توانستهاند ضمن حفظ پایداری خود، مسیر رشد و ارزشآفرینی را نیز ادامه دهند. در این چارچوب، هدف، صرفاً بقا و ادامه حیات سازمان نیست، بلکه یادگیری، انطباق و تکامل در مواجهه با بحرانها اهمیت مییابد. از این منظر، تابآوری صرفاً به معنای بازگشت به وضعیت پیشین نبوده، بلکه به توانایی حفظ کارکردهای حیاتی سازمان در شرایط اختلال یا از کار افتادن بخشی از سیستمها اشاره دارد.
آقای دکتر محمدی در ادامه به 15 کارکرد هوش مصنوعی اشاره کرد که عبارتند از:
- اتوماسیون هوشمند فرآیندها
- تولید انعطاف پذیر
- زنجیره تامین خودگردان
- پایداری از طریق هوش مصنوعی
- شخصی سازی در مقیاس وسیع
- تجارت مکالمهای
- تجربه مشتری بدون اصطکاک
- تصمیمگیری مبتنی بر داده
- مدل کسب و کار پلتفرمی و شبکهای
- اقتصاد API و میکروسرویس
- تبدیل کسب و کارها به مدل کسب و کار اشتراکی
- اقتصاد Creator یا آفرینشگران
- امنیت سایبری هوشمند
- کار از راه دور هوشمند
- رقابت بر سر استعدادها
لازم به ذکر است که هریک از این 15 مورد میتوانند کارکردهای سهگانه زیر را داشته باشند:
- نقش سپر داشته باشند؛
- نقش سلاح یا همزمان سپر را ایفا کنند؛
- نقش رادار داشته باشند (هوش مصنوعی در نقش رادار، چشم سومی یه ما میبخشد که از بالا به محیط رقابتی نگاه کنیم و هوش رقابتی داشته باشیم).
در ادامه اعضا به پرسش و پاسخ با مهمان و هیات رئیسه پرداختند و جلسه راس ساعت 16 با تشکر رئیس کمیسیون از همکاری و مشارکت اعضا و گرفتن عکس یادگاری خاتمه یافت.
صورتجلسه کمیسیون نوآوری و کارآفرینی (19 خرداد 1405)
