جلسه کمیسیون «نوآوری و کارآفرینی» اتاق ایران-ایتالیا، روز سهشنبه 26 آبان ماه ماه ۱۴۰۵، با حضور هیئت رئیسه و دبیر این کمیسیون و با استقبال چشمگیر و مشارکت فعال حاضران، راس ساعت ۱۴ در محل اتاق ایران و ایتالیا برگزار شد. موضوع مورد بحث این جلسه «مفهوم جدید نوآوری و تحقیق و توسعه (R&D) در عصر هوش مصنوعی و بررسی اقدامات عملی اعضا در حوزه هوش مصنوعی» بود.
در آغاز جلسه، حاضرین ضمن معرفی خود، به معرفی حوزه فعالیتشان پرداختند تا زمینه آشنایی بیشتر، شناخت ظرفیتهای متقابل و تعامل مؤثرتر میان اعضا فراهم شود. در ادامه، دستور کار جلسه مورد بررسی قرار گرفت.
- بازتعریف مفهوم نوآوری و ضرورت آن در سازمانها
در ابتدای این بخش، آقای دکتر باقری که سخنران جلسه بودند، از اعضا دعوت کرد تا دیدگاهها و برداشتهای خود را از مفهوم نوآوری در سطح سازمانی و کسبوکار مطرح کنند. در همین راستا، حاضرین به بیان نظرات و تجربیات خود پرداختند و تعاریف و رویکردهای مختلفی از نوآوری ارائه شد. از جمله، نوآوری بهعنوان «ایجاد خلاقیت و تغییر در فرآیندهایی که پیشتر به شیوهای روتین و متداول انجام میشدند». همچنین از دیدگاه برخی، نوآوری به معنای «یافتن و بهکارگیری روشهای بهتر، کارآمدتر و اثربخشتر برای انجام فعالیتها و امور جاری سازمان» است.
در ادامه و با هدف تبیین جامعتر موضوع، آقای دکتر باقری به تشریح مفهوم نوآوری و ابعاد مختلف آن پرداخت و تأکید کرد که نوآوری صرفاً به معنای اختراع یا خلق یک محصول جدید نیست؛ بلکه هرگونه تغییر هدفمند و ارزشآفرین که بتواند به بهبود عملکرد و ارتقای جایگاه رقابتی سازمان منجر شود، میتواند در حوزه نوآوری قرار گیرد.
بر این اساس، نوآوری زمانی تحقق مییابد که یک ایده یا تغییر بتواند به بهبود عملکرد، خلق ارزش افزوده، افزایش بهرهوری یا ایجاد مزیت رقابتی منجر شود.
وی افزود برخلاف تصور رایج، نوآوری محدود به شرکتهای بزرگ، فناور یا دارای واحدهای تخصصی تحقیق و توسعه نیست؛ بلکه تمامی شرکتها، متناسب با اندازه، ماهیت فعالیت و شرایط بازار خود، ظرفیت نوآوری دارند و در فضای رقابتی امروز ناگزیر از توجه مستمر به آن هستند.
در همین راستا، چهار حوزه اصلی نوآوری مورد بررسی قرار گرفت:
- نوآوری در محصول: ارائه محصولات جدید یا بهبود و ارتقای محصولات موجود با هدف پاسخگویی بهتر به نیازهای مشتریان.
- نوآوری در خدمات: طراحی و ارائه خدمات جدید یا ارتقای کیفیت و نحوه ارائه خدمات به مشتریان.
- نوآوری در فرایند: بازطراحی و بهبود فرایندهای عملیاتی، تولیدی و اجرایی با هدف افزایش سرعت، کیفیت و بهرهوری.
- نوآوری در مدل کسبوکار: ایجاد تغییر در شیوه خلق، ارائه و کسب ارزش و بازنگری در الگوهای درآمدی و نحوه فعالیت شرکت.
همچنین با اشاره به نمونههایی از شرکتهای باسابقه و شناختهشده بینالمللی و بررسی روند تغییر میانگین مدت حضور شرکتها در شاخص S&P 500، حفظ جایگاه رقابتی و تداوم فعالیت شرکتها در فضای متحول اقتصادی، که مستلزم نوآوری مستمر و انطباق با تغییرات بازار است، تاکید شد.
- رابطه نوآوری با تحقیق و توسعه (R&D)
در ادامه، تفاوت و ارتباط میان دو مفهوم تحقیق و توسعه و نوآوری مورد بحث قرار گرفت. بر این اساس، تحقیق و توسعه را میتوان یکی از مسیرهای ایجاد دانش، توسعه فناوری و فراهمسازی زمینه نوآوری دانست؛ با این حال، نوآوری مفهومی گستردهتر دارد و الزاماً به فعالیتهای رسمی و ساختاریافته تحقیق و توسعه محدود نمیشود.
در این بخش، بر اهمیت نگاه راهبردی به نوآوری تأکید شد؛ به این معنا که شرکتها باید متناسب با شرایط و نیازهای خود، نوآوری را در ساختار مدیریتی، فرایندهای کاری و تصمیمگیریهای سازمانی جاری کنند و آن را صرفاً به یک فعالیت جانبی یا پروژه مقطعی تقلیل ندهند.
- تحولات هوش مصنوعی و تغییر ماهیت نوآوری در آینده کسبوکارها
بخش دیگری از ارائه به بررسی شتاب فزاینده تحولات فناوری و تفاوت میان رشد خطی و رشد نمایی اختصاص داشت. در این قسمت، با اشاره به نمودار رشد نمایی هوش مصنوعی، بر این نکته تأکید شد که سرعت پیشرفت این فناوری بسیار فراتر از الگوهای متعارف پیشبینی و برنامهریزی است و بسیاری از سازمانها ممکن است با تأخیر، ابعاد واقعی این تغییرات را درک کنند.
همچنین با طرح مفهوم «قانون مور» و مقایسه سیستم رایانهای IBM 701 در سال ۱۹۵۲ با تلفن هوشمند iPhone 13 در سال ۲۰۲۱، روند شگرف تحول قدرت پردازش، حافظه و ظرفیت محاسباتی در طول زمان تشریح شد. در همین راستا، این پرسش مطرح شد که اگر تحولاتی با این ابعاد، بهجای چندین دهه، در بازهای بسیار کوتاهتر اتفاق بیفتند، چه تغییرات بنیادینی در ساختار صنایع، مشاغل و مدلهای کسبوکار ایجاد خواهد شد.
از دیگر محورهای مطرحشده، نقش ترکیبی هوش مصنوعی و رباتیک در ایجاد تحولات بنیادین صنعتی و سازمانی بود. همچنین با اشاره به احتمال شتاب گرفتن فرایند تحقیق و توسعه از طریق خودکارسازی آن به کمک هوش مصنوعی، موضوع افزایش تصاعدی ظرفیت تولید دانش و فناوری و پیامدهای آن برای آینده کسبوکارها مورد توجه قرار گرفت.
- تبادل نظر اعضا و بررسی اقدامات عملی در حوزه هوش مصنوعی
در بخش دوم جلسه، با محوریت «بررسی اقدامات عملی اعضا در حوزه هوش مصنوعی»، زمینه برای مشارکت اعضا و طرح تجربیات، دیدگاهها و اقدامات اجرایی شرکتها فراهم گردید و با توجه به تنوع حوزههای فعالیت اعضای کمیسیون، بر اهمیت بررسی کاربردهای هوش مصنوعی متناسب با ماهیت هر کسبوکار تأکید شد.
در این بخش، رویکرد اصلی جلسه، عبور از بحثهای صرفاً نظری و حرکت به سمت شناسایی فرصتهای عملی استفاده از هوش مصنوعی در فعالیتهای اقتصادی و سازمانی بود. موضوعاتی از قبیل بهرهگیری از ظرفیتهای هوش مصنوعی برای بهبود فرایندهای کاری، افزایش بهرهوری، تسهیل تصمیمگیری، ارتقای خدمات و محصولات و ایجاد فرصتهای جدید کسبوکار در چارچوب مباحث جلسه مورد توجه قرار گرفت.
همچنین بر ضرورت شناخت صحیح تحولات هوش مصنوعی و پرهیز از نگاه صرفاً ابزاری به این فناوری تأکید شد؛ چراکه بهرهگیری مؤثر از هوش مصنوعی مستلزم بازنگری در برخی روشهای مدیریتی و عملیاتی و آمادگی سازمانها برای انطباق با شرایط جدید است.
جمعبندی
آقای دکتر باقری در جمعبندی مباحث، نوآوری را بهعنوان ضرورتی راهبردی برای تداوم فعالیت و حفظ قدرت رقابت شرکتها در فضای متحول اقتصادی و فناورانه مورد تأکید قرار داد و افزود که در عصر هوش مصنوعی، سرعت تغییرات بهگونهای است که سازمانها نمیتوانند صرفاً با تکیه بر تجربههای گذشته و الگوهای سنتی مدیریت، مسیر آینده خود را ترسیم کنند.بر این اساس، آشنایی مستمر با فناوریهای نوین، شناسایی ظرفیتهای کاربردی هوش مصنوعی، بهکارگیری آن در فرایندهای سازمانی و توسعه فرهنگ نوآوری در شرکتها از جمله الزامات مهم برای مواجهه مؤثر با تحولات پیشرو خواهد بود.
جلسه، راس ساعت 16 با تشکر رئیس کمیسیون از همکاری و مشارکت اعضا خاتمه یافت.
صورتجلسه کمیسیون نوآوری و کارآفرینی (26 آبان 1405)